فون فایندر

عالمی دانشمند و جناب آقا ساده‌زیست • فون فایندر

امام حسین (ع) : بخشنده ترین مردم کسی است که در هنگام قدرت می بخشد.
دوشنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۶

عالمی دانشمند و جناب آقا ساده‌زیست

دسته بندی : موبایل تاریخ : دوشنبه ۲۶ تیر ۱۳۹۶

دستور متحدالشکل کـــردن لباسها، موجی از اعتراض را در ایران به دنبال داشت. مرحوم خامنه‌ای در قبال این حکم تکمیلا ایستادگی کـــرد و اجازه نداد عاملان حکومت با فشار بر وی و طلاب نزدیک او، مانع از پوشیدن لباس روحانیت شوند؛ ازاین‌رو در دورانی که به واسطه قیام مسجد گوهرشاد مشهد، حکومت نظامی در این منطقه برقرار انجام گرفته بود، ایشان با وجود مخالفتها، پرشورتر از گذشته با لباس روحانیت در انظار عمومی ظاهر می‌انجام گرفت.

اگرچه اجداد مقام معظم رهبری همگی در راه علم و اسلام‌شناسی قدم برداشتند، خانومدگی پدر ایشان، سیدجواد خامنه‌ای به واسطه حضور در زمانه سه نوع حکومت متفاوت در ایران (قاجار، پهلوی و انقلاب اسلامی) رنگ و بوی سیاسی‌تر و پرتنش‌تری به خود دیده هست. مطلب حاضر در نظر دارد خانومدگی سیدجواد خامنه‌ای، پدر رهبر معظم انقلاب را با تاکید بر جایگاه علمی ایشان بررسی کند.

 

خهستگاه خانوادگی

آیت‌الله حاج سیدجواد خامنه‌ای اگرچه اصالتا اهل خامنه، یکی از منطقههای اطراف تبریز به‌شمار می‌آمد، به سال ۱۲۷۴ش در نجف اشرف متولد انجام گرفت. در آن زمان زیادی از علما و اسلام‌شناسان، در راه کسب علوم اسلامی، برای هستفاده از هستادان حوزه علمیه نجف، دوره‌ای را در این منطقه سپری می‌کـــردند. آیت‌الله سیدحسین خامنه‌ای، پدر ایشان نیز که از علمای بزرگ و بنام تبریز به‌شمار می‌آمد، برای تکمیل علوم اسلامی دوره‌ای از خانومدگی خویش را در نجف گذراند و در همین دوران بود که پدر رهبر معظم انقلاب دیده به جهان گشود.

سیدجواد خامنه‌ای پس از بازگشت به تبریز، به فراگیری مقدمات حوزوی اقدام نمود. نانقل کرد نماند که دوران کودکی وی همراه انجام گرفت با انقلاب مشروطه ایران و تغییرات گسترده‌ای که در آن زمان به وقوع پیوست. در آن دوران تنها دو یا سه منطقه به عنوان مراکز اصلی کسب علوم اسلامی شناخته می‌انجام گرفتند و اکثر مراجع و هستادان در این منطقهها خانومدگی می‌کـــردند؛ ازاین‌رو زیادی از روحانیانی که قصد تکمیل دروس اسلامی را داشتند، چاره‌ای جز رفتن به این مراکز نداشتند. مرحوم سیدجواد خامنه‌ای نیز از این قاعده مستثنی نبود و به واسطه علاقه جدی ایشان به کسب علوم دینی و اینکه این مسئله در خانواده ایشان تکمیلا ریشه‌دار بود، در سنین جوانی به منطقه مشهد مهاجرت کـــرد و تعداد سالی را نزد هستادان بنامی چون میرزا محمد آقازاده خراسانی، حاج آقاحسین قمی، حاج فاضل خراسانی و نیز حاج میرزا مهدی اصفهانی گذراند. با این حال با توجه به اینکه در آن زمان، حوزه علمیه نجف به عنوان حوزه مادر معروف بود و افزایش هستادان و مراجع عظام در این حوزه تدریس می‌کـــردند، وی در سال ۱۳۴۵ق برای تکمیل علوم دینی و اسلامی رهسپار این منطقه انجام گرفت.۱

 

در سالهای پس از پیروزی انقلاب، اگرچه حضور سیدعلی خامنه‌ای، فرخانومد مرحوم خامنه‌ای، در پستهای حیاتی سیاسی می‌توانست فرصتهای زیادی در اختیار وی قرار دهد، ولی کوچک‌ترین تغییری در منش و خانومدگی این عالم ساده‌زیست رخ نداد.

 

پدر رهبر معظم انقلاب در شش‌سالی که مشغول تحصیل و بحث و گفتمان در نجف بود، از محضر هستادان بزرگی چون میرزای نائینی، آقا ضیاء عراقی و حاج سیدابوالحسن اصفهانی کسب فیض نمود. وی پس از گذراندن دروس تکمیلی در مباحث دینی، با دریافت اجازه اجتهاد از سوی هستادان یادانجام گرفته به مشهد بازگشت و ادامه خانومدگی خود را در جوار حرم امام رضا(ع) سپری کـــرد. وی که به واسطه منطقهت خانوادگی و نیز تحصیل علوم دینی در مشهد و نجف، در میان زیادی از روحانیان نام خوشی به‌دست آورده بود، پس از بازگشت به مشهد با دختر مرحوم آیت‌الله حاج سیدهاشم میردامادی ازدواج کـــرد که ثمره آن تولد چهار پسر و یک دختر بود. سیدعلی خامنه‌ای، فرخانومد دوم مرحوم سیدجواد خامنه‌ای هست که در پیروزی انقلاب اسلامی نقش زیاد حیاتیی ایفا کـــرد و حیاتی‌تر از آن، نقش تأثیرگذار، بی‌بدیل و حیاتی ایشان در سالهای پس از وفات حضرت امام خمینی(ره)، رهبر انقلاب ایران، در مسند رهبری جمهوری اسلامی ایران هست که انکارناانجام گرفتنی هست.۲

 

خانومدگی علمی و سیاسی

خانومدگی سیدجواد خامنه‌ای در مشهد از تعداد منظر اهمیت دارد: نخست اینکه اگرچه وی در این منطقه، مهاجر به‌شمار می‌آمد، به واسطه حسن اخلاق، ساده‌زیستی و حیاتی‌تر از همه دانش والایی که درخصوص علوم اسلامی داشت، توجه زیادی از طلاب و آقام عادی را به خود جلب کـــرده بود؛ ازاین‌رو هرتعداد وی هیچ‌گاه به صورت مستقیم به تأسیس حوزه مستقل برای تدریس اقدام نکـــرد (عملی که زیادی از علما پس از اخذ اجتهاد از سوی مراجع انجام می‌دادند)، همواره به تربیت شاگردان و گفت‌وگو با علمای دیگر همت می‌گماشت. به نظر می‌رسد حیاتی‌ترین دلیل اقدام نکـــردن آیت‌الله سیدجواد خامنه‌ای به این کار، شرایط مالی نه تعدادان نیکو ایشان و هستفاده نکـــردن از وجوهاتی باانجام گرفت که برای ایشان ارسال می‌انجام گرفت؛ تا جایی که به نقل کرد رهبر معظم انقلاب، پدر ایشان تا سالها در یک خانه ۶۰ یا ۷۰ متری با تعداد فرخانومد و در محله فقیرنشین مشهد خانومدگی می‌کـــردند. شاید بهترین مثال برای ساده‌زیستی و هستمرار آن در اندیشه مرحوم آیت‌الله سیدجواد خامنه‌ای را بتوان امامت ایشان در مسجد صدیقیهای بازار، که متعلق به آذربایجانیهای ساکن این منطقه بود، عنوان کـــرد. هرتعداد وی مدتی امامت مسجد جامع گوهرشاد را نیز برعهده داشت، با وجود اصرار زیادی از طلاب و آقام، هیچ‌گاه امامت مسجد دیگری را برعهده نگرفت.۳

 

به طور کلی از دوران صفویه به این سو نقش و جایگاه علما در میان آقام فزونی یافت. این جایگاه را می‌توان در دوران قاجار، تغییرات منجر به انقلاب مشروطه و حیاتی‌تر از همه دوران حکومت پهلوی مشاهده کـــرد؛ ازاین‌رو زیادی از علمای طراز نخست هر منطقه، به واسطه مراجعه آقام درخصوص مسائل مختلف، همواره درگیر مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی می‌انجام گرفتند. خانومدگی آیت‌الله سیدجواد خامنه‌ای از این جنبه شایان تأمل هست؛ زیرا با وجود پایانی این رویدادها، مطالعات علمی ایشان هیچ‌گاه قطع نانجام گرفت. عمده علاقه وی در علوم اسلامی مربوط به فقه، اصول، تفسیر، حدیث و رجال بود، تا جایی که در خصوص این فنون، بحثها و گفت‌وگوهای زیادی با علمای آن روز مشهد و سایر منطقهها انجام می‌داد. جدای از شاگردانی که در محضر علمی ایشان تلمذ می‌کـــردند، مباحثات روزانه ایشان با بزرگانی چون حاج میرزا حسین عبائی، حاج سید علی‌اکبر خوئی و حاج میرزا حبیب ملکی زیاد زبانزد بود و زیادی از سؤالهای طلاب جوان در این مباحثات، که تا تعدادین سال ادامه داشت، پاسخ داده می‌انجام گرفت.۴

 

همچنان که نقل کرد انجام گرفت، علومی که این فقیه عالیقدر به مطالعه آنها علاقه داشت عمدتا شامل فقه، اصول، تفسیر و حدیث بود. در این مکان ذکر این نکته اهمیت دارد که جدای از این حوزه‌ها، بخش دیگری از مطالعات ایشان صرف کتابهای تاریخ و بعضا سیاسی می‌انجام گرفت. هرتعداد مطالعه مباحث سیاسی و اجتماعی، به واسطه فعالیت گسترده فرخانومدان ایشان، به‌ویژه سیدعلی خامنه‌ای (رهبر معظم انقلاب) در مبارزه با رژیم پهلوی محقق انجام گرفت، ولی ایشان به واسطه مطالعه تاریخ و سرگذشت حکومتهای پیشین ایران، با هوشمندی خاصی مخالفت خود را با رژیم پهلوی نشان دادند.

آیت الله سیدجوادحسینی خامنه ای درکنار فرخانومدش آیت الله سیدعلی خامنه ای درآستان قدس رضوی

نخستین تصویر‌العمل سیاسی ایشان در قبال فعالیتهای حکومت پهلوی به سالهای مربوط به فرمان جنجالی رضاشاه باز می‌گردد. دستور متحدالشکل کـــردن لباسها در ایران و هستفاده از کلاه شاپو، موجی از اعتراض را در ایران به دنبال داشت. مرحوم خامنه‌ای در قبال این حکم تکمیلا ایستادگی کـــرد و اجازه نداد عاملان حکومت با فشار بر وی و طلاب نزدیک او، مانع از پوشیدن لباس روحانیت شوند؛ ازاین‌رو در دورانی که به واسطه قیام مسجد گوهرشاد مشهد، حکومت نظامی در این منطقه برقرار انجام گرفته بود، ایشان با وجود مخالفتها، پرشورتر از گذشته با لباس روحانیت در انظار عمومی ظاهر می‌انجام گرفت.۵

 

در سالهای منتهی به انقلاب که محبوبیت و منطقهت ایشان از نظر علمی و شخصیتی زیاد از پیش افزایش یافته بود، رژیم پهلوی در این فکر بود که از راه نزدیکی به ایشان و بهره‌گیری از نفوذ ویژه وی در منطقه مشهد، خوهسته‌های خود را عملی کند، ولی مرحوم خامنه‌ای با آگاهی تکمیل از این دسیسه حکومت پهلوی، حرکت خود و اطرافیانش را در راه انقلاب اسلامی قرار داد. وی همواره مخالفت خود را با حکومت پهلوی نشان می‌داد و در پایان خانومدگی علمی و اجتماعی خود و با توجه به جایگاه حیاتیی که نزد آقام مشهد داشت، کوچک‌ترین عملی که به معنای تأیید حکومت پهلوی باانجام گرفت انجام نداد.

 

در کنار این ویژگیهای شخصیتی و علمی، ملاقات و دوستی با حضرت امام خمینی(ره) در سالهای منتهی به پیروزی انقلاب باعث انجام گرفت وجود ایشان نقطه قوتی باانجام گرفت برای مبارزات علنی فرخانومدان ایشان علیه رژیم پهلوی. سرانجام ایشان در تیرماه سال ۱۳۶۵، در نودسالگی پس از عمری مطالعه در علوم دینی و تلاش برای گسترش اسلام، بدرود حیات گفتند. حضرت امام خمینی(ره) در پیامی به رهبر معظم انقلاب، مرحوم خامنه‌ای را عالمی باتقوا و متعهد برشآقاند.